W encyklice Centesimus Annus, którą Jan Paweł II ogłosił 1 maja 1991 roku, czyli na

początku transformacji społeczno-politycznej w Polsce, Ojciec Święty ukazał istotne

zasady funkcjonowania państwa demokratycznego. W kontekście zbliżających się

kolejnych wyborów prezydenckich, Rada Konferencji Episkopatu Polski ds.

Społecznych pragnie przypomnieć nauczanie papieża Polaka zawarte w tej encyklice,

ma ono bowiem wymiar uniwersalny i wciąż pozostaje aktualne i zobowiązujące.

W encyklice tej papież podkreśla: „Kościół docenia demokrację jako system, który

zapewnia udział obywateli w decyzjach politycznych” i kontrolowaniu własnych

rządów. Jednocześnie przestrzega, że demokracja nie może „sprzyjać powstawaniu

wąskich grup kierowniczych, które dla własnych partykularnych korzyści albo dla

celów ideologicznych przywłaszczają sobie władzę w państwie”. Demokracji nie

należy redukować wyłącznie do procedur wyborczych – trzeba dostrzec i

urzeczywistniać jej istotne strukturalne elementy (CA 46).  Zasadnicze elementy systemu demokratycznego, według Jana Pawła II, to:

1.     Godność osoby ludzkiej

Pierwszym i podstawowym elementem systemu demokratycznego jest uznanie

i poszanowanie godności każdego człowieka. Autentyczna demokracja, która winna

być celem dążeń politycznych „możliwa jest tylko w oparciu o poprawną koncepcję

osoby ludzkiej”. Papież naucza: „pośród wszystkich stworzeń, tylko człowiek jest

osobą, podmiotem świadomym i wolnym, stanowiąc w ten sposób ośrodek i szczyt

wszystkiego, co istnieje na ziemi”. Osobie ludzkiej przysługuje więc najwyższy zakres

suwerenności i szacunku ze względu na to, kim jest. Systemy polityczne, które negują

godność osoby, najczęściej deformują istotę demokracji i przyczyniają się do

tworzenia współczesnych totalitaryzmów (CA 44).

2.     Niezbywalne prawa człowieka

Wśród podstawowych praw człowieka, na pierwszym miejscu papież wymienia prawo

do życia, „którego integralną częścią jest prawo do wzrastania pod sercem matki od

chwili poczęcia”. Inne wymieniane prawa to: prawo do życia w rodzinie, prawo do

pracy, prawo do wolności religijnej i obywatelskiej. Realizacja tych praw jest możliwa

tylko w państwie praworządnym, gdzie „najwyższą władzę ma prawo, a nie samowola

człowieka”. Zatem, wymogiem demokracji jest „zdrowa teoria Państwa” (CA 44, 46).

3.     Wolność i prawda

Papież przypominał, że Kościół zabiega o uznanie i uszanowanie wolności i prawdy.

Wolność jest w pełni dowartościowana jedynie poprzez przyjęcie prawdy. Wolność

bez prawdy traci swoją treść i prowadzi do chaosu moralnego. Taka wolność może

zniszczyć każde dobro wspólne i samego człowieka. (CA 46)

Papież podkreśla także, że podważanie roli i mocy obiektywnej prawdy może

skutkować poważnymi zagrożeniami dla życia politycznego, a zatem samej

demokracji. „Jeśli się nie uznaje prawdy transcendentnej, triumfuje siła władzy i każdy

dąży do maksymalnego wykorzystania dostępnych mu środków, do narzucenia

własnej korzyści czy własnych poglądów, nie bacząc na prawa innych”. Gdy nie uznaje

się prawdy o człowieku, „to życie publiczne ulega wpływom interesów i sił, a

demokracja traci sens”. Wówczas człowiek jest szanowany tylko na ile nie zagraża

egoistycznym celom innych osób (CA 44, 46, 47).

4.     Troska o wartości i dobro wspólne

Podstawą systemu demokratycznego są wartości, które wynikają z poszanowania

godności osoby ludzkiej. Partie polityczne nie mogą stawiać siebie ponad

wartościami, nie uznając obiektywnego kryterium dobra i zła. W tym miejscu należy

przypomnieć słowa papieża: „Historia uczy, iż demokracja bez wartości łatwo

przemienia się w jawny lub zakamuflowany totalitaryzm” (CA 46).

Człowiek przeznaczony jest do życia wspólnotowego. Państwo jako wspólnota ludzi,

aby mogło się rozwijać, potrzebuje odpowiednich warunków. Szlachetne cele winny

być rozpatrywane i realizowane w oparciu o kryterium sprawiedliwości, prawdy, etyki

i godności człowieka, a nie według sprawczej i finansowej siły różnorakich grup czy

partii (CA 46).

Biorąc pod uwagę przemyślenia i rady papieża Jana Pawła II, w związku ze

zbliżającymi się wyborami na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Rada

Konferencji Episkopatu Polski ds. Społecznych zachęca do jak najliczniejszego w nich

udziału tak, by w powszechny i odpowiedzialny sposób wskazać osobę godną tego

politycznie ważnego stanowiska. Katolicy, a także inne osoby, którym leży na sercu

dobro Ojczyzny, powinni w swoim akcie wyborczym kierować się zasadami, które

życie indywidualne i społeczne czynią godnym i szczęśliwym. Te zasady w swoim

nauczaniu wskazywał św. Jan Paweł II.

Pomocą w rozeznaniu, jak głosować, może być także przygotowane przez Radę KEP

ds. Społecznych Vademecum wyborcze katolika opublikowane na stronach

Konferencji Episkopatu Polski 21 września 2023 roku:

https://episkopat.pl/doc/214370.vademecum-wyborcze-katolika-dokument-rady-ds-

spolecznych-kep. Zachęcamy do zapoznania się z tym dokumentem.

Przypominamy również, że udział w wyborach jest nie tylko powinnością

obywatelską, ale też obowiązkiem katolika i każdego zatroskanego o dobro wspólne.

Bp Marian Florczyk

Przewodniczący Rady Konferencji Episkopatu Polski ds. Społecznych

Warszawa, 2 maja 2025 roku